Press "Enter" to skip to content

Uwaga! Bagno wciąga…

Wiadomo, że bagno może wciągnąć w głąb tych, którzy nie zachowają należytej ostrożności. Ale czy „wciągnąć” może także niewielka miejscowość o nazwie Bagno (gmina Oborniki Śląskie) położona na Wzgórzach Trzebnickich, zwanych również Kocimi Górami (Katzengebirge)?

Pałac w Bagnie z jego wschodnią bramą

Po raz pierwszy w źródłach pisanych miejscowość wzmiankowana była 7 kwietnia 1301 roku w księgach księstwa wrocławskiego. Dokument dotyczył sprzedaży przez Henryka III Głogowczyka lasu znajdującego się przy miejscowości Uraz opatowi Dietrichowi z Lubiąża. Cena gruntu wyniosła 600 marek. W dokumencie sprzedaży Bagno funkcjonowało pod nazwą Heynrichsdorf que Bagino vulgaliter nuncupatur – wieś Henryka, z czego można wnioskować że Henryk pan Głogowa był założycielem osady. Bagino natomiast oznaczało tereny leśne.

W 1351 roku wieś posiadała 26 łanów (1 łan równy jest 24,2 hektarom) z których trzy, po równo, należały do sołtysa i folwarku, dwa łany do proboszcza, a resztę uprawiali chłopi czynszowi.

Majątek w Bagnie przechodził liczne zmiany własnościowe. W 1337 właścicielem dóbr był  Poppo I von Haugwitz pochodzący z linii śląskich arystokratów. Prawdopodobnie też Bagno odziedziczył któryś z jego sześciu synów. Pod koniec XVI wieku wieś należała do rodu von Lamberg. Kolejnymi właścicielami majątku w Bagnie między innymi byli: Ewa Katharina von Roth, która 2 czerwca 1718 roku majątek nabyła za sumę  45.000 talarów i 400 florenów. Rok po zakupie majątku Ewa Katharina przeniosła swoje prawa do dóbr w Bagnie na rzecz Johanny Fredriki von Wentzky, a młoda właścicielka poślubiając Heinricha Leopolda barona Seherr-Thoss wniosła mu je w wianie. Z tego okresu pochodzi barokowy pałac, wzniesiony w miejsce zniszczonej podczas wojny trzydziestoletniej, wcześniejszej budowli, która swoimi korzeniami miała sięgać XIII wieku. 

Jedna z pałacowych sal z portretami Kisslingów

Von Seherr-Thoss pełne prawa do majątku nabył dopiero po śmierci małżonki, za zgodą Johana Frederika von Wentzky – ojca Joahanny. Transakcja zawarta została 30 listopada 1751 roku, a majątek wyceniono na 33.424 talary. Pięć lat później von Seherr-Thoss za przybliżoną cenę odsprzedał majątek staroście powiatu średzkiego Johanowi Rudolfowi Seidlitz, który właścicielem Bagna pozostał do 1766. Niestety, spustoszenia jakie przyniosła za sobą wojna siedmioletnia która przetoczyła się przez Śląsk sprawiły, że ceny ziemi drastycznie spadły.

Seidlitz z dużą stratą odsprzedał włości za 28.000 talarów i 100 dukatów kaucji Gustavowi Eugenowi Ferdinadowi Augustowi von Posadowsky. Baron Posadowsky zakupił majątek z myślą, że po wojnie odnajdzie tu spokój i ukojenie. Niestety zmarł 21 kwietnia 1777 roku w wieku 48 lat, nie zrealizowawszy swoich planów. Bagno przypadło w spadku żonie barona -Sophie Wilhelmine Charlotte Auguste von Posadowsky  z domu von Schenk. Ta na mocy nadanych jej praw 2 kwietnia 1781 roku za cenę zakupu, odsprzedała majątek królewskiemu podkomorzemu Ludwikowi Friedrichowi Wilhelmowi von Schlabrendorf oraz jego małżonce Marii Theresie von Schlabrendorf z domu von Nimptsch.

Krzyż upamiętniający tragiczną śmierć jednego z Kisslingów

Dobra w Bagnie jednak nie pozostały długo w rękach tej hrabiowskiej rodziny. 4 sierpnia 1783 roku odsprzedano je Karolinie Phillipie von Schonaich za obniżoną wartość 26.000 talarów. Baronowa von Schonaich sprawdziła się jako dobra gospodyni, a jej gospodarność wyceniono na 37.600 talarów,  nowym nabywcą 24 kwietnia 1788 roku został baron Andreas Werner von Schlichting. Bagno od chwili przejęcia przez von Schlichtinga właścicieli zmieniało jeszcze kilkukrotnie. 

W 1905 roku za cenę ponad 1,5 miliona marek Bagno zakupił jeden z najbardziej wpływowych wrocławskich browarników, porucznik landwehry – Georg Kissling. Wieś zamieszkiwało wówczas 470 osób: 329 ewangelików oraz 141 katolików.

Początki browarniczego dorobku Kisslingów sięgają 1835 roku, kiedy firmę założył Georg Konrad Rudolfa Kissling – dziadek Georga. Pierwotnie zajmował się handlem lnem i serami. Po nie udanych próbach handlu lokalnym piwem, skupił się na imporcie trunku z Bawarii (echt Bayrisches Bier). Szynk Kisslinga mieścił się we Wrocławiu przy dawnej ulicy Junkerna 9 (obecnie ulica Ofiar Oświęcimskich 15), działał do lat 20. XX wieku i tak samo długo pozostawał bezkonkurencyjny!

Kościół w Bagnie – fundacja Kisslingów

Do dzisiaj zachowała się na portalu drzwi wejściowych inskrypcja z nazwiskiem właściciela lokalu. Protoplasta z browarniczego interesu wycofał się w 1873 i osiadł w majątku niedaleko Rościsławic (gm. Oborniki Śląskie). Z okazji 75-lecia  firmy „Conrad Kissling” w maju 1910 roku majątek został przeznaczony na rzecz diakonów z Miechowic w celu utworzenia tam domu dla bezdomnych. Pałac na dawnej górze Warteberg istnieje do dnia dzisiejszego, niestety od chwili gdy przestał spełniać funkcję Domu Pomocy Społecznej zaczął popadać w ruinę.

Georg Kissling kontynuował prowadzenie rodzinnego interesu, dobrze prosperujący i dochodowy biznes pozwolił mu na rozbudowę pałacu w Bagnie. Do istniejącego klasycznego barokowego założenia dobudowano neobarokowe skrzydło, wieżę oraz taras od północnej strony. Powstał wówczas imponujących rozmiarów gmach na planie wieloboku z pseudoryzalitami, pokryty dachem wielospadowym z lukarnami.  Pracami kierował Paweł Jarosch, a całość nowego założenia nazwano „Nowym Zamkiem”.

Symboliczny grób Gunthera Kisslinga

Kissling zlecił również budowę bramy wjazdowej wraz z wartownią po zachodniej stronie majątku. Przypominający łuk triumfalny twór,  według niektórych źródeł został wybudowany specjalnie na wizytę w 1914 roku cesarza Wilhelma II, który to miał nadać Kisslingowi upragniony tytuł szlachecki.  

Wybuch I wojny światowej wyrwał Kisslinga z jego majątku, wojna przekreśliła również plany gospodarza co do uzyskania tytułu szlacheckiego. Po jego śmierci w 1922 roku pieczę nad majątkiem przejął syn Kisslinga – Georg Condrad Kissling. Niestety, w wyniku klęski gospodarczej, pięć lat po śmierci ojca zmuszony był pałac sprzedać. Zachował tylko niewielkie wzgórze, na którym znajduje się po dzień dzisiejszy symboliczny grób Guntera Kisslinga, który zaginął podczas Wielkiej Wojny na froncie wschodnim.

Georg Conrad wraz z matką Joanną i młodszym bratem Wernerem przenieśli się do niewielkiego pałacu w Czachowie. Temu ostatniemu oraz Conradowi Kisslingowi i jego udziale w… zamachu na Adolfa Hitlera w Wilczym Szańcu poświęcimy kolejne opracowanie.

Majątek w Bagnie od Kisslingów kupiło Śląskie Towarzystwo Kredytowo-Ziemskie po czym w 1930 roku odsprzedało pałac niemieckiemu Zgromadzeniu Salwatorianów. Zakonnicy zostali zmuszeni do opuszczenia klasztoru z chwilą wybuchu II wojny światowej, pozostali natomiast w Bagnie. Hitlerowcy zajmowali klasztor, aż do końca wojny urządziwszy w nim tzw. umsiedlungslager dla wysiedleńców z Besarabii pochodzenia niemieckiego oraz volksdeutschów z Jugosławii, Łodzi i Warszawy. W 1946 roku klasztor wrócił do Salwatorian prowincji polskiej.

Front pałacu w Bagnie i brama zachodnia

Od 1953 roku istniało tu Wyższe Seminarium Duchowne Księży Salwatorianów. Dziś pałac  nadal pozostaje w rękach Zgromadzenia. Z pierwotnego barokowego wystroju zachował się między innymi kominek z połowy XVIII wieku, drewniana klatka schodowa, portal z kartuszami herbowymi von Seherr-Thoss, von Wentzky und Petersheyde. Większość wnętrz natomiast została przystosowana do potrzeb zakonników.

Bagno znane jest również z legendy o trzech frywolnych siostrach, o których pisaliśmy w artykule poświęconym lipom na Dolnym Śląsku (O lipach bez… lipy).

Warto odwiedzić te niewielką wieś i obejrzeć dawny pałac Kisllingów, odpocząć w cieniu  wiekowych lip z legendy. Pospacerować po parku lub udać się na wzgórze Kaltenhausen. Uwaga! Bagno wciąga! Swoją tajemniczością, dzikością i historią.

Anna Czarna (tekst) & Ewa Możnystan (foto)

Szersze opracowanie dotyczące wyceny i nabywców majątku w Bagnie odnaleźć można w trzeciej części serii poświęconej śląskiej arystokracji „Śmierć, bale i skandale” autorstwa Marka Gaworskiego.

17 LIKES

Skomentuj jako pierwszy!

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Mission News Theme by Compete Themes.