Bronów – dzieje wsi do 1945 r.

Wieś Bronów w gminie Dobromierz (powiat świdnicki) powstała około 1305 r. W tym okresie wspomniana została źródłowo jako „Burn”, co oznacza w języku staroniemieckim „Źródło”. Pod taką nazwą, lecz w zdrobniałej formie występowała ona do 1945 r. (niem. „Börnchen“ = „Źródełko”).

W literaturze historycznej, związanej z dziejami tej wioski, przypuszcza się, iż nazwa pochodziła od „Źródła Piwowara”, które wybijało na terenie tej wsi i nie wysychało nawet podczas najbardziej suchego lata. Do nazwy wsi nawiązywał również jej herb z XIX wieku, w którym przedstawiono kobietę dźwigającą dwa wiadra wody ze źródła. Prawdopodobnie Bronów początkowo należał bezpośrednio do książąt ze świdnicko-jaworskiej linii Piastów, potem wieś nadana została któremuś ze śląskich rodów rycerskich. Niewiele jednak wiadomo o najdawniejszych dziejach tej wsi. Jeszcze w II poł. XIV w. wieś należeć mu[1]siała do prastarej śląskiej rodziny von Schweinichen, gdyż jeden z jej przedstawicieli Gunczelin von Sweyn w 1387 r. ufundował ołtarz dla kościoła w Świnach, a kapitał fundacyjny spoczywać miał właśnie na wsi Bronów. Od samego początku swego istnienia wieś ta posiadała charakter dużego folwarku z dworem oraz kilku mniejszych gospodarstw chłopów, którzy zobowiązani byli do pracy w majątku. Jeszcze W 1785 r. nie wymieniano na jej terenie żadnego kmiecia (bogatego chłopa), lecz jedynie 13 zagrodników oraz 3 chałupników. Wieś liczyła w owym czasie zaledwie 85 mieszkańców. Stał tu również 1 młyn wodny. Centralnym punktem wsi był pałac. Powstał on zapewne już w początkowym okresie istnienia wsi. Pierwsza wzmianka o jego obecności w obrazie Bronowa pochodzi z 1492 r., kiedy to wspomina się, iż „pani baronowa von Both posiadała tu obronny dwór.” W okresie przedwojennym w pałacu istniało archiwum dworskie, którego najstarsze dokumenty sięgały wstecz do 1542 r. Najcenniejszym dokumentem tu przechowywanym był urbarz Bronowa, a zatem wykaz powinności chłopskich wobec dworu i jego właściciela.

Pałac, a wraz z nim cała wioska posiadała licznych właścicieli od czasów średniowiecza. Wśród nazwisk posesorów okresu nowożytnego napotykamy m.in. na rodzinę von Czettritz, von Matuschka i von Schaffgotsch. W 1740 r. jej właścicielem był ponownie hrabia von Matuschka. W 1751 r. wieś zakupił kanclerz księcia biskupa wrocławskiego von Mutius. W rękach tej rodziny Bronów pozostawał nieprzerwanie do 1945 r. Tutejsze dobra rycerskie, czyli majątek związany z dworem, obejmowały łącznie 150, 35 ha ziemi (z czego 101,44 ha przypadało na pola uprawne, zaś 26,59 ha na tereny leśne). Dane te wskazują na wyjątkowe znaczenie majątku dworskiego w obrazie tej wsi, bowiem obszar całego Bronowa wynosił ok. 180 ha. Von Mutiusowie, których doczesne szczątki spoczywają na cmentarzu przy kościele w Dobromierzu, tworząc wyjątkową mogiłę rodzinną, byli dobrymi gospodarzami Bronowa. W 1880 r. ówczesny właściciel wioski Ernst von Mutius dokonał przebudowy i rozbudowy dawnego dworu obronnego, przekształcając go w prawdziwy pałac. Dwupiętrowe rozległe założenie otaczał również piękny park w stylu angielskim. Wyposażenie pałacu odpowiadało randze rodziny von Mutius, która pełniła wysokie funkcje w państwie pruskim – jej członkowie należeli do korpusu dyplomatycznego, piastując m. in. godności ambasadorów Prus, a potem Niemiec, w Portugalii. Do najcenniejszych elementów wystroju należały zbiory szkła, porcelany i galeria obrazów autorstwa takich malarzy, jak Pesne i Graff. Los wywarł jednak okrutne piętno na właścicielach pałacu i jego wyposażeniu w 1945 r. Sowieci wyrzucali cenne dzieła sztuki przez okna i na klatkę schodową tego obiektu. Ludność niemiecką wypędzono do lasu, gdzie kazano jej uczynić sobie szałasy z dywanów i gobelinów wyrzuconych z wnętrz pałacowych. Już wówczas obiekt ten zaczął popadać w ruinę, w której znajduje się do dnia dzisiejszego.

Sobiesław Nowotny

12 LIKES