Przodkowie generała Józefa Bema pochodzili ze Świdnicy i Słotwiny! (cz. 4)

Odkryte zostało potwierdzenie niezwykle interesującej i ważnej informacji dla dziejów Świdnicy i ziemi świdnickiej. Przodkowie słynnego generała Józefa Bema związani byli ze Świdnicą, a ich rodowe gniazdo lub jedno z gniazd znajdowało się w podświdnickiej miejscowości Słotwina!

Poprzednie części opracowania można przeczytać tutaj: Przodkowie generała Józefa Bema pochodzili ze Świdnicy i Słotwiny! (cz. 1), Przodkowie generała Józefa Bema pochodzili ze Świdnicy i Słotwiny! (cz. 2), Przodkowie generała Józefa Bema pochodzili ze Świdnicy i Słotwiny! (cz. 3).

Niemal rok po uzyskaniu obywatelstwa lwowskiego i stania się lwowskim mieszczaninem ostatni przodek Generała Józef Bema w prostej linii pochodzący ze Świdnicy ożenił się w 1717 roku z lwiowianką Małgorzatą Essówną (Essową). Zapis na ten temat w Metrica Copulatorum Eccl. Metrop. Leopolien brzmiał:

„Ego Joannes Górecki Vir Ecclesiasticus Magnae Laudis benedixi matrimonium Inter Christianom Byohaym ex Sylesia ac Margaretham Hies Leopolien”.

Tłumaczenie:

„Ja, Johannes Górecki, wielce zasłużony duchowny, pobłogosławiłem małżeństwo Christiana Byohaym ze Śląska i Małgorzaty, tutejszej ze Lwowa.”

Ślub odbył się w obrządku rzymskokatolickim nie wiemy jednak, czy Christian ochrzcił się w tym obrządku czy też uzyskano pozwolenie konsystorza lwowskiego na ślub osób o odmiennych wyznaniach. Wydaje się jednak, że przeszedł na wyznanie rzymsko-katolickie, bo takie miały również już jego dzieci.

A urodziła ich się czwórka z tego małżeństwa, w tym dziadek generała Józefa Bema:

1. Wojciech Behm (ur. 1717-??) – dziadek w prostej linii generała Józefa Bema. Więcej informacji o nim poniżej.

2. Ignacy Behm (??-po 1766) – kontynuował rodzinną tradycję i był mistrzem siodlarskim/rymarzem od 1746 roku. W tym samym roku ożenił się z Heleną Kapczanką, a rok później otrzymał obywatelstwo lwowskie. Znany był ze swojego zaczepnego i kłótliwego charakteru i procesów, które wytaczał wielu osobom oraz których był także adresatem. Po śmierci pierwszej żony, miał dwie kolejne: dwukrotną wdowę Zofję primo voto Krzywińską, secundo voto Opuchlakową oraz Katarzynę Solską, córkę patrycjusza i burmistrza lwowskiego Marcina Solskiego. Ignacy uważany był za świetnego rzemieślnika, wśród jego klientów byli między innymi arcybiskup lwowski i hetmana polnego. W 1754 roku dzięki rodzinnym koneksjom został na krótko starszym cechu lwowskich siodlarzy i ławnikiem miejskim. Nie wzbudziło to entuzjazmu wśród innych członków cechu i z tej funkcji musiał dość szybko pod naziskami zrezygnować. Znacznie dłużej pełnił różne funkcje we władzach miasta.

3. Teresa Behm (??-przed 1735) – data urodzin oraz późniejsze losy nieznane. Zmarła w młodym wieku, mając maksymalnie 16 lat.

4. Wawrzyniec Behm (??-po 1750) – wstąpił do klasztoru Karmelitów we Lwowie, przyjmując imię Piotra. Procesował się z braćmi za pominięcie go przy podziałach majątku. zmarł po 1750 roku.

W ciągu kilku lat pobytu we Lwowie Christianowi Böhmowi udało się dorobić sporego majątku oraz wejść do reprezentacji miasta Lwowa. Osiągniętą pozycją cieszył się stosunkowo krótko zmarł bowiem przed 12 maja 1727 roku, po której to dacie wymieniany jest już jako osoba nieżyjąca. Po jego śmierci wdowa Małgorzata z domu Essówna wyszła jeszcze dwukrotnie za mąż: za Jana Zagarbaytera oraz Józefa Erta, w obu przypadkach także mistrzów siodlarskich.

Z oczywistych względów najbardziej z dzieci eks-Świdniczanina Christiana Behma, interesuje nas postać Wojciecha (Adalbertusa) Behma, dziadka generała. Urodził się 20 kwietnia 1717 roku. Wiadomo, że sprzeniewierzył się rodzinnej tradycji i nie został siodlarzem/rymarzem. Wzmiankowany był w źródłach tylko raz w 1735 roku, potem prawdopodobnie przebywał poza Lwowem, być może w związku ze studiami. Kolejna wzmianka o nim z 1750 roku wymienia go jako:

„(…) Honoratus Adalbertus Behm medicus pharmacista”

Tłumaczenie:

„(…) Czcigodnego Wojciecha Behma, lekarza i farmaceutę”

3 marca 1753 roku w kościele Bernardynów we Lwowie zawarł związek małżeński z Joanną Marią Venino (14.03.1729-po 1786), córką burmistrza Lwowa – Franciszka Marii Venino (1690-1769). Dzięki tym koligacjom Wojciech Behm uzyskał funkcję ławnika lwowskiego, a następnie radnego. Dzięki przywilejowi królewskiemu Stanisława Augusta Poniatowskiego wystawionym 14 października 1769 roku w Warszawie, Wojciech Behm został mianowany konsyliarzem i królewskim aptekarzem. W czerwcu 1744 roku został burmistrzem Lwowa, jednak funkcję tą sprawował jedynie do października 1744 roku, kiedy to po wkroczeniu Austriaków do Lwowa, został z niej zdjęty. Zmarł po 1786 roku. Z małżeństwa z Joanną Marią z domu Venino dochował się w sumie siedmiorga dzieci:

1. Agnieszki Wiktorii Behm (1753-??); 2. Jana Ewangelisty Tyrona Behma (1757-??); 3. Franciszka Behma (1758-??); 4. Jakuba Ignacego Henryka Behma (1760-1841); 5. Ludwika Behma (??-??); 6. Zofii Behm (??-??); 7. Andrzeja Xawerego Franciszka Behma (1764-1840)

Z tej plejady dzieci warto wspomnieć o dwóch osobach. Pierwsza to Jakub Ignacy Henryk Behm – ze względu na zasługi dla rodziny, a drugi to Andrzej Xawery Franciszek Behm – ojciec generała Józefa Bema.

Jakub Ignacy Henryk Dawid Behm (w źródłach zapisywany także jako Bem/Behmm) urodził się 16 lipca 1760 roku (zmarł 21 lutego 1841 roku we Lwowie). Przeznaczony został do stanu duchownego, a ponieważ już wówczas rodzina posiadał dość duże znaczenie, już w 1799 roku uzyskał godność kanonika katedry lwowskiej. W 1801 roku w imieniu swoim i braci własnym napisał petycję do kancelarii cesarskiej o przywrócenie rodziny do stanu szla­checkiego. Wydaje się, że jeżeli Bohmowie rzeczywiście posiadali szlachectwo, mogło to mieć miejsce jeszcze przed przybyciem na Śląsk z Czech. W każdym razie dostarczone dokumenty i poświadczenia nie były chyba do końca przekonujące.

Sytuację uratował fakt, że ich ojciec – Wojciech pełnił ważne funkcje w administracji miasta Lwowa i tym samym był uważany w pewnym sensie za równego szlachcie. Innym faktem, który zadziałał na rzecz pozytywnej decyzji było to, że dzięki samej nominacji na kanonika katedry lwowskiej, prowadzący pobożne życie i bardzo szanowany Jakub, w opinii cesarskiej kancelarii zasłużył na szlachectwo.

Ostatecznie 4 kwiet­nia 1803 roku cesarz nadał kanonikowi Jakubowi i jego braciom szlachectwo I (najniższego) stopnia. Otrzymali także herb. Na dwudzielnej tarczy dzielonej w słup, w prawym polu znajdował się zielony gryf na srebrnym tle, wspięty w lewo, a na lewym polu biały baran na czerwonym tle, wspięty w prawo.

Drugą z postaci o której wypada krótko wspomnieć, to ojciec generała Józefa Bema – Andrzej Xawery Franciszek Behm/Bem, w szóstym pokoleniu potomek pierwszego znanego, „świdnickiego” protoplasty generała – Caspara Biehma. Andrzej Xawery Franciszek Behm ochrzczony został tuż po swoich narodzinach 26 listopada 1764 roku. Ukończył prawo na Uniwersytecie Lwowskim lub w Krakowie. Pracował w radzie miejskiej Lwowa, a później jako adwokat w sądzie w Tarnowie i nauczyciel matematyki. Jego pierwszą żoną (data ślubu nie jest znana) była Agnieszka Głuchowska, która według badań znanego przedwojennego genealoga polskiego Zygmunta Lasockiego, miała być córką wojskiego opoczyńskiego, ze znanej i starej polskiej szlacheckiej rodziny. W 1797 roku rodzina Behmów zamieszkała w Tarnowie, a w 1801 roku przeniosła się do Krakowa, kupując jednocześnie dwie pobliskie wsie – Gaj oraz Brzyczynę Górną. Z małżeństwa z Agnieszką Głuchowską, która zmarła na gruźlicę w 1804 roku urodziła się szóstka dzieci:

1. Domicela Joanna Bem (1791-1863); 2. Jan Bem (1792-1830); 3. Józef Zachariasz Bem (1794-1850) – generał i w 7. pokoleniu potomek świdnickich Behmów.; 4. Katarzyna Filipina (1795-1871); 5. Małgorzata Marianna (1796-1798); 6. Julia (??-??)

Drugą żoną Andrzeja Xawerego Franciszka Bema była Marianna Ostafińska (ur. w 1786 roku). Od 1810 roku rodzina mieszkała w majątku w Słabkowicach, który Andrzej Bem kupił razem ze wsią Skorzów i Słabkowice.

Z tego związku urodziło się kolejna 10 dzieci, przyrodnich sióstr i braci generała Józefa Behma. W sumie potomek świdnickich Behmów – Andrzej Xawery Franciszek Bem miał aż 16 dzieci w siódmym pokoleniu od czasów Caspara Biehma. Ta przyrodnia dziesiątka rodzeństwa przyszłego bohatera trzech narodów to:

1. Antonina, (1806-1806); 2. Karolina (01.1807-1839); 3. Wiktoria (12.1807-1863); 4. Konrad Piotr Aleksander (1810-1873); 5. Teofila Urszula Ewa (1811-1814); 6. Ludwika (1813-1818); 7. Konstanty (1815-ok. 1880); 8. Emilia Urszula Anna (1816-1898); 9. Antonina Florencja (1820-1907); 10. Poliksena (1822-po 1860)

Andrzej Xawery Franciszek Bem zmarł w Słabkowicach 9 stycznia 1840 roku, natomiast jego druga żona Marianna Ostafińska 27 sierpnia 1855 roku. Potomkowie „świdnickich” Behmów żyją do dzisiaj rozsiani w wielu krajach. To już jednak zupełnie inna historia.

Redakcja & Sobiesław Nowotny

4 LIKES