Penetrując archiwa natrafiliśmy na ciekawy dokument z 1959 roku, sporządzony przez Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Świdnicy, a dotyczący gospodarki miasta.
Dokument jest o tyle ciekawy, że zawiera wiele informacji, uściślających naszą wiedzę w zakresie planowania działań związanych z utrzymaniem miasta i jego rozwojem gospodarczym w latach 1959-1965. Jest niejako obrazem postępu prac i planów związanych z funkcjonowaniem miasta i jego ludności w końcowym okresie ogólnopolskiego tzw. I Planu Pięcioletniego (1956-1960) i II Planu Pięcioletniego (1961-1965). W przygotowanym przez Prezydium Miejskiej Rady Narodowej sprawozdaniu zawarto przede wszystkim informacje o rozpoczętych lub planowanych inwestycjach w mieście, oczywiście w kontekście dynamicznego rozwoju i skutecznej realizacji zadań, wynikających z wdrażania socjalistycznej gospodarki. Mimo tej nieco optymistycznej, propagandowej wizji, można odnaleźć w materiale informacje o zabarwieniu negatywnym, na przykład o niechęci ludności do czynów społecznych lub o złym stanie miasta pod względem czystości. Sporo jest natomiast informacji pozwalających na uszczegółowienie terminów rozpoczęcia lub zakończenia wielu inicjatyw i inwestycji w mieście, jak również ciekawostek chociażby w rodzaju tej, że jeszcze do 1950 roku w śródmieściu prowadzono hodowlę zwierząt i to nie „małej” hodowli na przykład kur czy królików, ale… bydła.
Wyjaśnienia wymaga kwestia tego, że dokument stworzono w Miejskiej Radzie Narodowej, która teoretycznie – według dzisiejszych standardów powinna być władzą uchwałodawczą a nie wykonawczą. Odmienna formuła pracy ówczesnej Miejskiej Rady Narodowej był przejawem postępującej od 1948 roku stalinizacji życia publicznego, czego efektem końcowym była ustawa zz 20 marca 1950 roku o terenowych organach jednolitej władzy państwowej. Nowe rozwiązania doprowadziły do praktycznej likwidacji samorządu terytorialnego, opartego jeszcze o wzorce przedwojenne. Dzięki tej ustawie rady narodowe stały się terenowymi organami władzy państwowej na szczeblach gmin, miast, powiatów i województw. Nową rolę i o wiele większe kompetencje otrzymało Prezydium Rady Narodowej, które skupiło wszystkie funkcje wykonawcze władzy państwowej na danym terenie, a przewodniczący Prezydium przejął wszystkie prerogatywy dawnego prezydenta miasta. Prezydium MRN posiadało więc realną i nieograniczoną władze w mieście.
Ówczesna Miejska Rada Narodowa została wybrana 2 lutego 1958 roku w wyniku ogólnopolskich wyborów do rad narodowych. W skład MRN zostali wybrani: Adamus Zdzisław, Brodowski Władysław, Buczyński Jan, Dejryng Władysław, Dobrzyński Zbigniew, Doszla Kazimierz, Dziekański Cyprian, Filipowski Władysław, Fronczak Edward, Fryzerman Borys, Grzywaczewski Bolesław, Hankiewicz Mikołaj, Hercuń Władysław, Kaczyński Władysław, Kokoszka Klemens, Komarzyński Bronisław, Kościelniak Zofia, Kościołowska Irena, Kość Mieczysław, Kowalczyk Roman, Królik Stanisław, Kubak Jan, Kucharski Mieczysław, Kukułkowa Wiesława, Lubicz Aleksander, Majorek Stanisław, Mencel Jerzy, Nitecki Jan, Olejnik Aleksander, Orzech Jan, Ostrowski Teodor, Pajor Czesław, Papageorgis Georgis, Perski Daniel, Przenzak Mieczysław, Przytuła Stanisław, Puchała Tadeusz, Pudło Józef, Rataj Kazimierz, Refcio Władysław, Rosiak Halina, Sajdak Danuta, Smyk Jan, Stonkus Zygmunt, Szczurek Eugeniusz, Szwegler Jadwiga, Tekiela Eugeniusz, Terebiński Kazimierz, Tołłoczko Adolf, Tomczyk Edward, Tomski Stanisław, Tłomak Henryk, Wierzyk Franciszek, Wojciechowski Józef, Wójcik Józef, Wrona Jan, Zalejenczyc Janina, Jan Zawadzki Roman i Żygadło Paweł.
Pierwsze posiedzenie nowo wybranej Miejskiej Rady Narodowej odbyło się 12 lutego 1958 roku. Po ślubowaniu dokonano wyboru Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w skład której weszli: Mikołaj Hankiewicz (przewodniczący), Aleksandr Olejnik (zastępca przewodniczącego), Mieczysław Przenzak (sekretarz) i Henryk Speidel. Wybrani też zostali przewodniczący komisji: Józef Pudło (Komisja Finansów, Budżetu i Planowania), Stanisław Przytuła (Bezpieczeństwa i Porządku Publicznego), Jan Buczyński (Rolna), Roman Kowalczyk (Gospodarki Komunalnej, Mieszkaniowej i Budownictwa), Henryk Tłomak (Handlu, Przemysłu i Drobnej Wytwórczości), Mieczysław Kość (Oświaty i Kultury), Wiesława Kukułkowa (Zdrowia, Pracy, Pomocy Społecznej i Zatrudnienia), Władysław Filipowski (Komunikacji Drogowej) i Danuta Sajdak (Mandatowa). W październiku 1958 roku nastąpiły zmiany w skaldzie prezydium. W miejsce Henryka Speidla powołano nowych członków Prezydium – Zdzisława Adamusa, Halinę Rosiakową i Józefa Wojciechowskiego.
W prezentowanym poniżej dokumencie zachowano oryginalną pisownię i formę.
Informacja z realizacji programu rozwoju gospodarczego miasta Świdnicy na lata 1959-1960, 1961-1965 oraz programu uporządkowania miasta
Na wstępie niniejszej informacji Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Świdnicy zaznacza, że program rozwoju gospodarczego miasta na lata 1959-1960 oraz 1961-1965 dla Świdnicy został skorygowany na podstawie programu rozwoju gospodarczego Dolnego Śląska. Korektę planu poprzedziła analiza z udziałem Prezydium M.R.N [od red. Miejskiej Rady Narodowej] Sekretarza Ekonomicznego Komitetu Powiatowego P.Z.P.R. [od red. Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej] oraz resortowych Komisji Rady. W wyniku analizy zaistniała potrzeba dokonania zmian we wstępnych założeniach programu miasta na najbliższe 7 lat w celu dostosowania go do realnych możliwości i środków finansowych niezbędnych do realizacji stawianych przez nas zadań, a wynikających z programu rozwoju województwa wrocławskiego.
Ujęte zadania w poprawionym programie są dość duże, jednakże zdaniem aktywu, który dokonał analizy nie są to zadania maksymalne, lecz stanowią minimum potrzeb, które w latach przyszłych pozwolą utrzymać w należytym stanie gospodarkę miejską i stworzyć możliwość polepszenia warunków bytowania mieszkańców naszego miasta. W wyniku analizy niektóre zadania zostały zwiększone w stosunku do ujętych w programie przed jego skorygowaniem, a inne natomiast uległy zmniejszeniu. W szczególności do najbardziej palących spraw zaliczono nowe budownictwo mieszkaniowe.
Tak opracowany materiał przedstawiono w dniu 14 kwietnia 1959 roku na posiedzeniu konsultacyjnym w Wojewódzkiej Komisji Planowania Gospodarczego, które odbyło się w obecności władz W.K.P.G. oraz Przewodniczącego Prezydium M.R.N. Ob. Hankiewicza i Sekretarza Komitetu Powiatowego P.Z.P.R. Towarzysza Holicza. Nasz program aczkolwiek uznany za słuszny nie został w pełni zaakceptowany.
Wojewódzka Komisja Planowania Gospodarczego bardzo sceptycznie odniosła się do założeń odcinka budownictwa mieszkaniowego i na zaprojektowane przez nas 10.000 izb mieszkalnych uznała tylko około 60 % za realne, tłumacząc to brakiem kredytów inwestycyjnych i ograniczoną zdolnością przerobową przedsiębiorstw. Tu zwracamy się z prośbą, aby w rozwiązaniu tego zagadnienia udzielił nam pomocy Komitet Wojewódzki P.Z.P.R., gdyż chcemy, aby Świdnica była traktowana w hierarchii potrzeb na równi z takimi miastami jak: Legnica i Jelenia Góra.
Plan pięcioletni będzie opracowany dopiero w miesiącu czerwcu, lub lipcu, niemniej jednak niezależnie od tego realizujemy już zadania wynikające z programu, których stopień zaawansowania przedstawia się następująco.
Na budownictwo mieszkaniowe Rad Narodowych na rok 1959 posiadamy 10.017.000 zł. W okresie I kwartału wykorzystane 1.173.500 złotych co stanowi 17,8 % ogólnych kredytów. Realizacja rzeczowa przewiduje budowę 11 budynków mieszkalnych. Głównym wykonawcą budownictwa mieszkaniowego jest Jeleniogórskie Zjednoczenie Budownictwa Miejskiego. W osiedlu przy ul. Okrężnej w I kwartale w bloku Nr. 2 oddano do użytku 24 izby, w blokach Nr. 5 i 6 roboty budowlane przebiegają sprawnie, mury sięgają już ostatniego piętra co stanowi 49 % wszystkich prac związanych z budową. Bloki te są przewidziane do zakończenia w IV kwartale 1959 roku a zatem w 120 nowych izbach będzie jeszcze mogła w roku bieżącym zamieszkać ludność najbardziej potrzebująca. Budynek mieszkalny przy ul. Marksa Nr. 2, w którym roboty wydają się być najbardziej zaawansowane gdyż sięgają już 4-go piętra, w tym roku zakończony jedynie będzie w stanie surowym zamkniętym, ze względu na ograniczoną zdolność przerobową przedsiębiorstwa w zakresie robót wykończeniowych. Przy ul. Świerczewskiego Nr. 7-13[1] [od red. obecnie ulica Grodzka] prowadzone są wykopy pod fundamenty budynku. Przy ul. Wrocławskiej w Bloku B 1 C stan zaawansowanych robót jest jednakowy, poza fundamentami wykonano już 50 % murów piwnicznych. Na koniec roku bloki te będą doprowadzone do stanu surowego, zamkniętego. W czterech obiektach to jest Rynek 7, 8 Nowotki [od red. obecnie ulica Długa] i róg Dalekiej i bloku A przy ul. Wrocławskiej robót jeszcze nie rozpoczęto ze względu na poważny niedobór siły roboczej. W samym tylko miesiącu maju brak do pełnego planu 15 murarzy i 25 robotników niewykwalifikowanych. Niedobór ten w miesiącu czerwcu pogłębi się z chwilą rozpoczęcia bloku mieszkalnego przy ul. Nowotki i róg Dalekiej.
Według oświadczenia kierownictwa Oddziału Jeleniogórskiego Zjednoczenia Budownictwa Miejskiego, sprawność realizacji zadań z odcinka budownictwa mieszkaniowego uzależniona jest wyłącznie od zapewnienia pełnego stanu załogi, gdyż dostawy materiałowe nie nastręczają trudności.
Prezydium Miejskiej Rady Narodowej mimo wysiłków oraz kierowania w pierwszej kolejności poszukujących pracy do budownictwa, nie jest w stanie zagwarantować natychmiastowego uzupełnienia załogi, ponieważ wielu fachowców budowlanych obecnie przyciągają wysokie zarobki w kombinatach: Turoszowskim, Bolesławieckim czy Legnickim. Pozostałe 2 budowy wykonuje Przedsiębiorstwo Budownictwa Terenowego,
W budynku mieszkalnym przy ul. Nowotki 13 w 18 izbach trwają roboty wykończeniowe. Stopień zaawansowania robót wynosi ca 95 %. Pozostały do zakończenia posadzki lastrico, roboty malarskie i elewacja ścian zewnętrznych. Budynek ten do zamieszkania ma być przeznaczony w końcu miesiąca maja br.
Z kredytów „Liczyrzepki”[2] buduje się domek mieszkalny przy ul. Niecałej. Roboty wykonano w 65 %. Do stanu surowego pozostało: pokrycie dachu, a następnie roboty instalacyjne, elektryczne, wodnokanalizacyjne i gazowe, tynki posadzki i podłogi. Przypuszczalnie odbiór i oddanie de użytku obiektu nastąpi w ciągu III kwartału 1959 roku.
Jeżeli weźmiemy pod uwagę sytuację na odcinku budownictwa mieszkaniowego przyzakładowego, to przedstawia się ona następująco.
Fabryka Wagonów, mimo, że posiadała na nowe budownictwo w roku 1959 kredyty w wysokości 2.000.000 złotych musiała zrzec się i odprowadzić 500.000 złotych do Centralnego Zarządu ze względu na ograniczone możliwości przerobowe. Kwota 1.500.000 złotych będzie wykorzystana na budowę jednego bloku mieszkalnego przy ul. Wrocławskiej o ilości 72 izb. Jednostką wykonującą jest Dyrekcja Osiedli Robotniczych Wrocław, której Fabryka Wagonów przekazała już kwotę 510.000 złotych. Rzeczowe wykonawstwo jest na razie niewielkie, gdyż dokonano wykopu i założono ławę fundamentową do 50 % murów piwnicznych. Budynek ten nie będzie oddany do użytku w roku bieżącym lecz doprowadzony do stanu surowego.
Dla Z.W.E.M.-u [od red. Zakład Wytwórczy Elektromechaniki Motoryzacyjnej] buduje dom mieszkalny o 99 izbach Przedsiębiorstwo Budownictwa Terenowego. Roboty są już wykonane w 80 % pozostały jeszcze roboty wykończeniowe, jak założenie instalacji elektrycznej, wodno-kanalizacyjnej i gazowej wraz z ułożeniem posadzki, parkietu, częściowo stolarka i obróbka dachu.
Na podkreślenie zasługuje fakt zorganizowania przy Z.W.E.M. przyzakładowej Spółdzielni Mieszkaniowej. Spółdzielnia posiada już uprawnienia zatwierdzone przez sąd, zrzesza 84 członków, którzy wnieśli udział w wysokości 100.000 złotych. Obecnie trwają pertraktacje o kredyty, ponieważ jeszcze w tym roku spółdzielnia rozpocznie jednego budowę jednego bloku mieszkalnego. Budowa zostanie zlokalizowana przy pl. Drzymały, w obiekcie prze-widuje się 56 izb mieszkalnych.
Drugą spółdzielnią, jest Miejska Spółdzielnia Mieszkaniowa, która zrzesza obecnie 40 członków fizycznych, w charakterze członków prawnych przystąpiły Świdnickie Zakłady Przemysłu Wełnianego, Świdnickie Zakłady Metalowe Przemysłu Terenowego, Świdnickie Zakłady Magnezytowe i Zakłady Wytwórcze Aparatury Precyzyjnej. Wkłady członkowskie wynoszą już 550.000 złotych. Dalszy rozwój spółdzielni jest zapewniony, gdyż w najbliższym czasie zostaną załatwione formalności związane z przyjęciem w poczet członków dalszych zakładów to jest Świdnickich Fabryk Mebli i Świdnickiej Fabryki Urządzeń Przemysłowych, a tym samym fundusze własne spółdzielni wzrosną o dalsze 300.000- 400.000 złotych.
Podkreślić należy, że spółdzielnia w roku bieżącym zaczyna już pracować z pewnym rozmachem, a świadczy o tym rozpoczęcie budowy 5-ciu bloków mieszkalnych o 70 mieszkaniach trzyizbowych (210 izb), których budowę zlokalizowane przy ulicy Of. Oświęcimskich Nr. 9-13, 24-27[3]. Do końca 1959 roku przewiduje się, że roboty budowlane tych bloków zostaną doprowadzone do stanu surowego, zamkniętego. Jeżeli idzie e zaawansowanie stanu robót, to obecnie roboty ziemne wykonano już w 70 %, oraz rozpoczęto betonowanie jednego fundamentu. Roboty wykonuje Społeczne Przedsiębiorstwo Budowlane. Przydział cegły jest już zapewniony na pierwsze dwa bloki w uzyskaniu którego pomagał Przewodniczący Prezydium Miejskiej Rady Narodowej, poprzez interwencje w Prezydium W.R.N. [od red. Wojewódzkiej Rady Narodowej]. Przydział cementu zdobyto również przy wydatnej pomocy Świdnickich Zakładów Magnezytowych. Wyposażenie techniczne jest na razie niewielkie, gdyż ogranicza się do spychacza i betoniarek, jednakże według zapewnienia kierownictwa budowy w miarę postępu robót wszelkie zmechanizowane urządzenia będą uzupełniane. Zatrudnienie wzrośnie do 20 osób.
Z powyższych danych wynika, że i tutaj należy liczyć się z pełną realizacją nakreślonych zadań. Ponadto Spółdzielnia Mieszkaniowa projektuje zakupić na potrzeby swych członków jeden blok mieszkalny wybudowany przez D.B.O.R. w ramach budownictwa Rad Narodowych.
cdn.
Redakcja
[1] Istniejąca do chwili obecnej duża, kilkuklatkowa plomba, w której mieścił się między innymi słynny bar mleczny „Nowy” i kawiarnia „Teatralna”.
[2] W okresie PRL w każdym województwie funkcjonowały regionalne gry loteryjne. Na Górnym Śląsku była to na przykład „Karolinka”, a na Dolnym Śląsku „Liczyrzepka”. Tą ostatnią uruchomiono w maju 1957 roku. Była to jakby uboższa wersja Totolotka.
[3] Pomyłka w numeracji. Chodzi o bloki nr 9-13 i 27-31.
6 LIKES
Skomentuj jako pierwszy!