Jeden z najwybitniejszych teologów protestanckich. Urodził się 22 lutego 1571 roku w Świdnicy w rodzinie tutejszego mistrza sukienniczego Hansa Mencla. Jego matka Anna była córką oberżysty Stentzla Schmidichena. Otrzymał on swe imię na życzenie matki, która ponoć w czasie ciąży często prowadziła rozważania na temat Ojca Kościoła św. Hieronima i życzyła sobie, aby jej przyszły syn stał się wielkim kaznodzieją.
Hieronymus Mencel rozpoczął pobieranie nauk w wieku siedmiu lat; uczęszczał wówczas do szkoły parafialnej w Świdnicy. Gdy w 1528 roku w wielkim pożarze spłonęła połowa miasta, a w tym jego rodzinny dom, zaledwie 11-letni Mencel musiał na trzy lata przerwać naukę i zajmować się pracą w rzemiośle, która miała pomóc jego rodzicom wyjść ze straszliwej biedy. Kiedy w 1531 roku świdnicka szkoła ponownie otworzyła swe podwoje po przerwie spowodowanej pożarem, wówczas ponownie powrócił na szkolną ławę.
Z ciekawostek warto podać, że Hieronymus Mencel był bratankiem ówczesnego burmistrza Świdnicy Georga Mencla (Mentla). Ten ostatni był dość znaną postacią w administracji miejskiej. W latach 1521-1524 był radnym miejskim, a w kadencji 1525-1527 – burmistrzem (zmarł 31 grudnia 1534 roku).
Ze względu na trudności finansowe rodziny młody Hieronymus po 5 latach ponownie musiał zająć się pracą w rzemiośle i pomóc w utrzymaniu rodziny, przerywając naukę. Z tą sytuacją nie mogła się pogodzić babka Hieronymusa – Hedwig Schmidichen, która była zachwycona talentami wnuka. Aby jego zdolności nie uległy zaprzepaszczeniu, proponowała nawet aby wysłać Hieronymusa na dwór cesarski do Pragi, gdzie mieszkał jeden z jej kuzynów. Miałby on tam odbyć praktykę prawniczą w kancelarii dworskiej. Bo też młody Hieronymus przejawiał wyjątkowe zdolności między innymi językowe. Wykazywał on dużą biegłość w języku łacińskim, potrafiąc łatwo formułować w nim myśli i pisząc zgrabne listy w tym języku.
W tym momencie dziwnym zrządzeniem losu w domu Menclów zjawił się pewien młody szlachcic (niestety w źródłach na temat Mencla nie ma jego imienia i nazwiska), który słysząc o niepospolitych talentach Hieronymusa, zadeklarował rodzinie, iż dołoży wszelkich starań i wyłoży odpowiednie sumy, aby tylko Hieronymus mógł kontynuować naukę w słynnym gimnazjum Valentina Trotzendorfa w Złotoryi.
Ten epizod z życia młodego Hieronymusa tak opisywany jest w jednej z jego biografii:
„Ale Bóg Pan odwrócił jedno i drugie i sprawił, że zacny młody szlachcic, studiujący w Goldbergen, przejechał przez Świdnicę i zamieszkał u swojej babci. Wysoko pochwalił szkołę w Goldbergen, a zwłaszcza nauczyciela, pana Valentina Friedlanda z Trotzendorfu, i zasugerował, że za niewielką opłatą można tam zakwaterować młodych chłopców. Usłyszała to matka i zapytała, czy mogłaby tam umieścić również syna i ile musiałaby na niego wydać rocznie. Zapytał ją, ile ma środków. Matka wyjaśniła, że wysłała dwie córki do klasztoru w Strigau [Strzegomia], aby uczyły się modlitwy, czytania i szycia, i że wydała na jedną z nich siedem guldenów rocznie. Jeśli uda jej się utrzymać tego syna za taką sumę, zobaczy, jak sobie z nim poradzi; nie mogła wydać na niego więcej, a biorąc pod uwagę swoje ubóstwo…”. Szlachcic dotrzymał słowa, wsparł finansowo rodzinę i Mencel pojechał do szkoły.
W Złotoryi talent językowy młodego Hieronymusa szybko został doceniony przez wykładowców, którzy powierzali mu nawet prowadzenie wykładów z Eneidy i gramatyki łacińskiej Melanchtona. Tak więc Hieronymus nie tylko się uczył, ale ucząc także innych, zdobywał pieniądze na swoje utrzymanie i studia uniwersyteckie.
4 października 1539 roku z zarobionymi 24 guldenami węgierskimi rozpoczął naukę na uniwersytecie w Wittenberdze. Przez dwa lata słuchał wykładów najsłynniejszych profesorów owych czasów – w tym Martina Lutra, Filipa Melanchtona, Johannesa Bugenhagena, Justusa Jonasa Straszego i Caspara Crutzigera Straszego. W 1541 roku został on polecony przez wybitnego teologa Melanchtona – doktorowi Ziglerowi z Uniwersytetu w Lipsku, który udzielał płatnej nauki najzdolniejszym przedstawicielom szlachty niemieckiej. Dalszą naukę Hieronymus kontynuował pod kierunkiem cenionego Camerariusa, który wystarał mu się o posadę nauczyciela w szkole w Eisleben.
Ten okres w życiu Hieronymusa zakończył się 1551 roku kiedy uzyskał tytuł magistra teologii z wyróżnieniem na uniwersytecie w Wittenberdze. W tym samym roku powołany został zarazem na stanowisko konrektora w Eisleben. Jego dalsza kariera przebiegała bez większych perturbacji: w latach 1553-1560 był proboszczem kościoła pw. św. Mikołaja w Eisleben, a od 1560 roku superintendentem generalnym Hrabstwa Mansfeld. Po zatwierdzeniu na tym urzędzie 29 maja objął parafię kościoła św. Andrzeja, pięciokrotnie wizytował hrabstwo, sprawował nadzór nad swoimi obowiązkami i uczestniczył w pięciu synodach teologicznych.
Jako wyznawca ortodoksyjnego kierunku protestanckiego zwalczał on wszelkie odstępstwa od nauki Lutra. Prowadził szczególnie zażartą walkę polemiczną z Cyriacusem Spangenbergiem, zwolennikiem flacynianizmu (tzw spór flaciański o istotę grzechu pierworodnego). Wydaje się, że za tym sporem stały – oprócz kwestii ideologicznych – także urazy osobiste Spangenberga, który traci kolejno probostwo w Eisleben i superintendenturę w Mansfeld, właśnie na rzecz Mencla.
W XIX wieku Hieronymus Menzel zaliczany był – i pozostaje do chwili obecnej – do grupy największych kaznodziejów ewangelickich z XVI wieku. Był niezmiernie płodnym autorem, a wiele z wygłaszanych kazań ze względu na popularność, jaką cieszyły się w jego czasach, a nawet po jego śmierci, wydanych zostało drukiem. Z najważniejszych dzieł Mencla wymienić tu można: Postilla (wydane w Lipsku w 1596 roku), Kazanie o wolnej woli człowieka (Eisleben 1544 roku). Kazania na temat katechizmu (Goerlitz 1589 roku), Kazania weselne (Eisleben 1592 roku) i Wyłożenie wszystkich psalmów (Lipsk 1594 roku).
Mencel był trzykrotnie żonaty, jednak nie były to związki udane. prawdopodobnie był bezpłodny, trudno bowiem przypuszczać, aby wina za brak potomstwa, którego się nigdy nie doczekał, leżała po stronie kolejnych żon. Nie znamy też żadnych innych przesłanek, które mogłyby zadecydować o tym, że nie dochował się dzieci. Był trzykrotnie żonaty. Pierwszy raz ożenił się 4 maja 1544 roku z Heleną Beichling (zm. 20 maja 1568). Z nią żył najdłużej, bo aż 24 lata. Po jej śmierci – 5 września 1569 roku poślubił Anne Fahr (zm. 8 października 1577 roku), z którą przeżył 8 lat. Natomiast po jej śmierci – 26 lutego 1579 roku poślubił Catharinę Schütze, wdowę po pastorze Christianie Coeliusie.
Hieronymus Mencel zmarł 25 lutego 1590 roku w sędziwym wieku 73 lat. Pochowany został w kościele św. Andrzeja w Eisleben.
Sobiesław Nowotny
4 LIKES
Skomentuj jako pierwszy!