Odkryte zostało potwierdzenie niezwykle interesującej i ważnej informacji dla dziejów Świdnicy i ziemi świdnickiej. Przodkowie słynnego generała Józefa Bema związani byli ze Świdnicą, a ich rodowe gniazdo lub jedno z gniazd znajdowało się w podświdnickiej miejscowości Słotwina! Pierwszą część opracowania można przeczytać tutaj: Przodkowie generała Józefa Bema pochodzili ze Świdnicy i Słotwiny! (cz. 1), Przodkowie generała Józefa Bema pochodzili ze Świdnicy i Słotwiny! (cz. 2).
Poprzednią część opracowania zakończyliśmy w chwili zawarcia w 1676 roku związku małżeńskiego Caspara (III) Böhme z Susanne Leicktaß. W źródłach udało się zidentyfikować trójkę dzieci tej pary, w tym kolejnego, bezpośredniego przodka generała Józefa Bema – jego pradziadka Christiana Böhme, który podobnie jak jego rodzice i rodzeństwo był ewangelickiem.
Pierwsze, zidentyfikowane dziecko z tego związku narodziło się dopiero półtora roku po ślubie – w październiku 1677 roku – zapisany w ewangelickiej księdze chrztów jako Gottfridt (Gottfried), kolejne w 1679 – Casper i 1682 roku – Christianus:
I dziecko
23 października 1677 roku w południe o godzinie 10.45 Casparowi Böme, białoskórnikowi i Susannie Leuckert, urodził się syn i 24 tegoż miesiąca ochrzczony został przez pastora Hahna, jako Gottfridt. Rodzice chrzestni: panna Helena Böme, pani Rosina, żona Johanna Krischtena, białoskórnika. Obie pochodzące stąd. Christof Reichel z Witoszowa.
II dziecko
5 lipca 1679 roku wcześnie z rana o godzinie 2 [tu o godzinie 2 w nocy] Casparowi Böme, białoskórnikowi i Susannie Leuckert, urodził się syn i tego dnia ochrzczony został przez pastora Hahna, jako Casper. Rodzice chrzestni: Johann Kirschte, białoskórnik, Christoph Reichel, pani Helena, żona piekarza Johanna Böme. Wszyscy pochodzący stąd.
III dziecko
24 marca 1682 roku w nocy pomiędzy godziną 12 i 1 Casparowi Böme, białoskórnikowi i Susannie Leuckert, urodził się syn i ochrzczony został przez pastora Hahna jako Christianus. Rodzice chrzestni: Johann Kirschta, białoskórnik, Christoph Reichel, pani Helena, żona piekarza Johanna Böme. Wszyscy pochodzący stąd.
Wart zwrócić uwagę, że imiona całej trójki mają bardzo silne zabarwienie religijne, co w ówczesnych czasach było wśród protestantów bardzo popularne. Gottfried oznacza po prostu „Boży Pokój”, imię Casper (Kacper) nawiązuje do imienia jednego z trzech biblijnych królów, a Christian ma oczywiście korzenie grecko-łacińskie i oznacza „należącego do Chrystusa”, „chrześcijanina” lub „wyznawcę Chrystusa”. Wywodzi się z łacińskiego słowa „christianus”, pochodzącego od greckiego Christos („Pomazaniec”).
W kontekście świdnickich przodków generała Józefa Bema najbardziej interesującą, a przede wszystkim ważną postacią dla dziejów tej rodziny jest Christian Böhme. W źródłach zapisywany był jako Böme lub Behme, skąd już niedaleko było do uproszczenia i utrwalenia nazwiska w formie Bem.
Inny jest też jego zawód niż jego antenatów, określany jest bowiem jako „sellator” czyli rymarz inaczej siodlarz), a więc rzemieślnik wytwarzający m.in. pasy skórzane, siodła i uprzęże dla koni, skórzane akcesoria jeździeckie itp. Nie jesteśmy pewni, czy „sprzeniewierzył” się rodzinnej tradycji, w której każdy kolejny przedstawiciel był białoskórnikiem, czy też był nim, a określenie go w źródłach jako mistrza siodlarstwa jest możliwą pomyłką. Wynikać ona mogła z sytuacji poszczególnych grup zawodowych. Jeżeli w danym mieście było mniej ni 12 rzemieślników jednego zawodu, nie mogli oni zakładać własnego cechu i byli przypisywanie do innego cechu. W historii Świdnicy mamy kilka takich przykładów. Być może taka sytuacja miała miejsce pod koniec XVIII wieku w stosunku do siodlarzy i białoskórników, stąd wymienne określenie zawodów w źródłach dotyczących Christiana. Nie można jednak wykluczyć, że był rymarzem/siodlarzem i taką wersję – jako najprawdopodobniejszą – przyjmujemy.
Postać Christiana jest dla nas ważny jeszcze z jednego powodu. Był to ostatni ze świdnickich przodków generała Józefa Bema w prostej linii, który mieszkał w Świdnicy/Słotwinie.
Tak naprawdę to dzięki Christianowi Behmowi wiadomo w ogóle, że rodzina generała mieszkała w XVII wieku w Świdnicy i Słotwinie. W archiwum i to nie związanym ze Świdnicą, a ze… Lwowem zachował się bowiem pewien dokument, który rzucił światło na świdnickie pochodzenie Józefa Bema. Dzięki wskazówce w nim zawartej rozpoczęło się poszukiwanie jego świdnickich przodków.
Okazuje się, że 19 kwietnia 1697 roku rada miejska w Świdnicy wystawiła Christianowi Behme dokument, tzw. „świadectwo prawego urodzenia”, w którym stwierdzano, że uznawano go za legalnego syna Caspara (III) Böhma i jego żony – Susanne. Dokument ów przynosi także informację o tym, że Christian odziedziczył zawód po swoim ojcu Casparze, który miał być – podobnie jak on sam – mistrzem siodlarskim.
Wielce prawdopodobne jest, że wspomniane poświadczenie rady miejskiej Świdnicy związane było z planami wyjazdu Christiana ze Świdnicy. Powodem mogła być wspomniana podróż po innych ośrodkach jako ucznia/czeladnika, celem nauki zawodu, co było standardem w ówczesnych czasach. 15-letni Christian mógł wyjechać tuż po otrzymaniu „świadectwo prawego urodzenia”, a więc najwcześniej w 1697 roku. Terminem ad quem opuszczenia miasta jest 1709 rok, kiedy po raz pierwszy jest wymieniany w źródłach lwowskich. Skłaniać się jednak bardziej należy ku okresowi tuż po wystawieniu wspomnianego dokumentu., a więc na okres pomiędzy kwietniem, a grudniem 1697 roku. Ponieważ taka podróż w okresie zimowym nastręczałaby sporo dodatkowych trudności związanych z warunkami atmosferycznymi, przyjąć należy, że Christian opuścił rodzinny dom wiosną lub latem 1697 roku.
Wspomniany dokument nie zachował się w archiwach związanych ze Świdnicą. Rada miejska nie przechowywała dokumentów, wstawianych dla opuszczających miasto, w przeciwieństwie do pism, które wystawiała dla osób osiedlających się w Świdnicy. Na szczęście na świdnicki dokument powołuje się rada miejska Lwowa, która w swoim dokumencie z 1 maja 1709 roku przyznaje mu obywatelstwo lwowskie.
We wspomnianej informacji źródłowej z Miejskiego Archiwum Lwowskiego (Consularia Leopolien. ks. 103 p. 1203 i ks. 107 p. 333) czytamy:
Jus civitatis (…) Christianus Bem sellator famatis Gasparo Bem cive civitatis Szwajniec in Silesia sitae et Susanna conjugibus prout litteris legitimi ortus ab officio civili dictae civitatis de data earum 19 Apri lis A. D. 1697 extractis sigillo civitatis praedictae communitis, judicialiter coram Officio praesenti ex- hibitis docuit praesentibus ad commendationem Cechmagistrorum contuberni sellatorum (…) suscepit.
Tłumaczenie:
Prawo miejskie (…) Christian Bem, rymarz, syn z prawego łoża Gaspara [Caspara] Bema, mieszczanina miasta Świdnicy, położonego na Śląsku i Susanny, małżonków, jak wynika z listów prawego pochodzenia wydanych przez urząd miejski tegoż miasta, datowanych na 19 kwietnia roku Pańskiego 1697, a opatrzonych pieczęcią wspomnianego miasta, przedłożonych urzędowo przed obecnym urzędem, wykazał wobec obecnych, celem rekomendacji mistrzów cechowych bractwa siodlarzy, że [do prawa miejskiego] został przyjęty [tu: iż uzyskał prawo miejskie].
Jego podróż czeladnicza zakończyła się więc we Lwowie i po kilku latach pobytu w tym mieście otrzymał prawa obywatelskie, jako mieszczanin lwowski.
Nie wiemy na pewno, czy od razu trafił też Christian do Lwowa. Fakt, że „dokument prawego urodzenia” wystawiony został w 1697 roku, a moment przyznania mu obywatelstwa we Lwowie datowany jest na 709 rok świadczyć również może, że przynajmniej przez jakiś czas mógł pracować i osiedlić się gdzie indziej, a dopiero później trafił do Lwowa. Lecz tych faktów nie znamy.
Czy Christian planował wrócić na Śląsk do Świdnicy? W świetle kolejnych wydarzeń w jego życiu jest to wątpliwe. Niewykluczone, że na Śląsku – być może w Świdnicy pozostała jego rodzina. Odnalezienie jej wymagałoby jednak szczegółowych badań w źródłach archiwalnych, co wykracza poza ramy tego opracowania i na dodatek mocno utrudnione, wobec szczupłości źródeł lub ich niekompletności. Niemniej kwestia do kiedy w Świdnicy/Słotwinie żyli członkowie rodziny generała Józefa Bema jest na pewno interesujący.
cdn.
Redakcja & Sobiesław Nowotny
4 LIKES
Skomentuj jako pierwszy!