Dzięki uprzejmości właścicielki zamku w Roztoce – Małgorzaty Śnieżek, otrzymałem listę kwaterunkową wyższych dostojników ze świty cesarza Wilhelma II von Hohenzollerna i Franciszka Józefa I Habsburga, którzy razem z nimi mieszkali w zamku w Roztoce o czym pisałem, już w artykułach o wizycie cesarza w 1890 roku [czytaj tutaj: Spotkanie dwóch cesarzy w Roztoce w 1890 roku (cz. 1), Spotkanie dwóch cesarzy w Roztoce w 1890 roku (cz. 2), Spotkanie dwóch cesarzy w Roztoce w 1890 roku (cz. 3)].
Dzięki pozyskanym materiałom warto przedstawić także świtę, która towarzyszyła w Roztoce dwóm, wielkim władcom europejskim w tych czasach. We wspomnianych artykułach napisałem, że cesarz Wilhelm II zamieszkał w pięciu pokojach na parterze. Członkowie jego świty zostali zakwaterowani w następujący sposób: na drugim piętrze mieszkali: adiutant generalny, generał porucznik Adolf Hans Heinrich von Wittich[1], komendant kwatery głównej; generał-major hrabia Karl Leo Julius von Wedel[2], pełniący służbę honorową przy cesarzu Franciszku Józefie I. Również na tym samym piętrze zakwaterowano najwyższego marszałka dworu i mistrza ceremonii Augusta Ludwiga hrabiego zu Eulenberga[3] i marszałka dworu barona Moriza von Lynckera[4]. Pomieszczenia na poddaszu w mansardach otrzymało dwóch adiutantów przybocznych cesarza: podpułkownik Bernhard Joseph Adolph von Lippe[5], i podpułkownik, Gustav Emil Bernhard von Kessel[6]. Natomiast trzej pozostali adiutanci – major Friedrich Wilhelm von Scholl[7], major Hans Dietrich von Hülsen[8] i major baron Gustav Carl Wilhelm von Seckendorff[9] zostali zakwaterowani w budynku parafii ewangelickiej.
Poza zamkiem w domu inspektora został zakwaterowany sekretarz nadworny Schwerin, oraz rosyjski generał à la suite (nadetatowy) generał-major hrabia Aleksander von Golenistcheff-Kutusoff[10]. Natomiast w domu wdowy po proboszczu zamieszkali: porucznik hrabia Hans Balthasar Maria von Matuschka baron von Toppelcyan und Spaetgen[11] z regimentu gwardii przybocznej kirasjerów Wielkiego Elektora (śląski) Nr. 1 i porucznik hrabia von Rothkirch und Trach I, z regimentu ułanów cesarza Rosji Aleksandra III – (Zachodniopruski) Nr. 1.
Cesarz Austro-Węgier mieszkał w pięciu komnatach pierwszego piętra. Jego świta otrzymała pomieszczenia na I i II piętrze zamku. Na pierwszym, blisko monarchy, zamieszkało dwóch adiutantów przybocznych major baron von Saar i major Poten. Większość świty cesarza Austrii zamieszkała na drugim piętrze pałacu. Ogółem było to dwanaście osób: adiutant generalny, marszałek polny Eduard hrabia Paar[12], adiutant, kapitan baron, Philipp von Weber-Ebenhof[13], adiutant przyboczny pułkownik baron von Steininger, attache wojskowy przy poselstwie cesarsko-królewskim w Berlinie, adiutant generalny i przewodniczący kancelarii wojskowej generał-major Arthur Heinrich Bolfras von Ahnenburg[14], podpułkownik Pierer, radca cesarski Edler von Herdliczka, urzędnik Skibniewski, szef kancelarii von Papay, sekretarz dworu Mardegani, księgowy podróżny i kasjer nadworny Fischer, lekarz nadworny, lekarz regimentowy w stanie spoczynku Dr. Joseph Kerzl[15] oraz szef sztabu generalnego, Feldzeugmeister baron Friedrich von Beck[16]. Poza zamkiem ze świty cesarza Austrii zamieszkali: w katolickim domu parafialnym adiutant przyboczny, major hrabia Schaffgotsch, dyrektor dworskich podróży kolejowych, radca dworu Claudius Ritter von Klaudy[17], w domu ogrodnika kapitan Dankl, w szkole ewangelickiej pierwszy koniuszy, pułkownik György Berzeviczy de Bercevicze et Kakas-Lomnitz[18], a w masztarni główny ujeżdżacz koni Stylles i ujeżdżacz koni Lechartier.
W samym zamku mieszkało tylko 6 osób ze świty cesarza Wilhelma II ( 4 na drugim piętrze i 2 na mansardzie) pozostałe siedem zostało zakwaterowanych w ewangelickim domu parafialnym (3), domu wdowy po proboszczu (2) i w domu inspektora (2). Natomiast dla cesarza Franciszka Józefa I jako gościa zrobiono wyjątek i z jego świty w zamku zamieszkało aż 17 osób (4 na pierwszym piętrze i 13 na drugim). Pozostałych współpracowników cesarza zakwaterowano w katolickim domu parafialnym (2) , po jednej osobie w ewangelickim domu parafialnym, w domu ogrodnika i szkole ewangelickiej oraz dwie w masztarni. Może trochę dziwić fakt, że zdecydowano się zakwaterować w zamku więcej osób ze świty cesarza Franciszka Józefa I niż z otoczenia cesarza Wilhelma II, ale trzeba wziąć pod uwagę fakt, że to cesarz Austrii był gościem i to jemu należało okazać większe względy, czemu służyło nie tylko większa liczba urzędników ale także specjalna służba honorowa złożona z wysokich ranga oficerów niemieckich. W bliskości cesarza zakwaterowano nie tylko wysokich rangą oficerów czy urzędników państwowych ale nawet księgowego i kasjera nadwornego.
Teraz można zrozumieć dlaczego żona hrabiego Bolko von Hochberga wraz z dziećmi musiała przenieść się do Dobromierza (Hohenfriedeberg), i zamieszkać w pałacu hrabiny Seherr-Thoß[19]. Po prostu w zamku w Roztoce nie było już dla niej miejsca, nawet pomieszczenia na poddaszu w mansardach zostały zajęte przez świtę cesarzy. Wymienione w dokumencie osobistości to przecież tylko część świty monarchów, bo zostali tam wymienieni tylko najwyżsi rangą wojskowi i urzędnicy, a przecież cesarze musieli mieć jeszcze kamerdynerów i resztę służby. Jak wielka była to liczba może świadczyć inne zestawienie zamieszczone w tym dokumencie, a mianowicie liczba wozów i koni, które przywiozły gości i ich bagaże.
Otoczenie cesarza Wilhelma przyjechało 178 wozami i 42 końmi, natomiast świta cesarza Franciszka Józefa I przyjechała 942 wozami i 1024 końmi. Taka liczba robi wrażenie i nie dziwi obecność pierwszego koniuszego i ujeżdżaczy w świcie cesarza Austrii. Dlaczego jego otoczenie musiało mieć o wiele więcej wozów i koni niż cesarza Wilhelma II? Cesarz Niemiec był w swoim państwie, nie tylko zamek w Roztoce pełnij funkcję rezydencji w czasie manewrów, a cesarz Austrii był gościem i jego świta musiała podróżować ze wszystkimi potrzebnymi rzeczami a nie wszędzie można było dotrzeć koleją. Dziwić może także dysproporcja, pomiędzy ilością koni cesarza Austrii i Niemiec. Świta Wilhelma była mniejsza, oprócz tego Wilhelm zostawił część swoich wozów i koni w zamku w Legnicy. Nawet na przyjazd do Roztoki hrabia Bolko dał mu swoje konie. W dokumencie o kwaterunku od oficerów ordonansowych w wykazie są tylko kreski, czyli nie było koni. Wilhelm Był u siebie i miał swoje zamki we Wrocławiu, Legnicy więc częściej się przemieszczał i mógł zostawiać część swoich bagaży w innych pałacach a Franciszek Józef i jego świta byli zaproszeni tylko do Roztoki więc wszystko musieli zabrać ze sobą do tego zamku.
Marek Żubryd
[1] Adolf Hans Heinrich von Wittich (ur. 28.08.1836 w Trzciance; zm. 23.02.1906 w Würzburgu), pruski generał a później generał-marszałek polny. Po ukończeniu korpusu kadetów przez jakiś czas był wychowawcą w domu kadetów potem brał udział w wojnie z Austrią, a w wojnie z Francją pracował w sztabie generalnym. Hans Friedrich von Ehrenkrook, Friedrich Wilhelm Euler, Walter von Hueck, Genealogisches Handbuch des Adels. Adelige Häuser B (Briefadel), Band V, Band 26 der Gesamtreihe GHdA, C. A. Starke Verlag, Limburg (Lahn) 1961, s. 501.
[2] Karl Leo Julius hrabia von Wedel (od 1914 książę; ur. 5.02.1842w Osterburgu; zm. 30.12.1919 w Sztokholmie), niemiecki dyplomata wojskowy, pruski generał kawalerii i ambasador. Karl Stählin: Wedel, Karl Leo Julius Fürst von. [w:] Deutsches Biographisches Jahrbuch. Überleitungsband 2: 1917–1920. 1928.
[3] August Ludwig Traugott Botho Graf zu Eulenburg (ur. 22.10.1838 w Królewscu; zm. 16.06.1921 w Berlinie)pruski generał piechoty oraz minister domu królewskiego. Od roku 1868 był marszałkiem dworu. Karl Erich Born, Eulenburg, August Ludwig Traugott Graf zu, [w:] Neue Deutsche Biographie (NDB). s. 679.
[4] Moriz von Lyncker (ur. 30.01.1853 w Spandau; zm. 20.01.1932 w Steinhöfel), generał i adiutant generalny cesarza Wilhelma II. Ekkehart P. Guth, Lyncker, Moriz Freiherr von. w: Neue Deutsche Biographie (NDB). s. 587.
[5] Bernhard Joseph Adolph von Lippe. (ur. 14.03.1846; zm. 20.12.1896), pruski oficer sztabu generalnego, służący w świcie cesarza Wilhelma I. Od stycznia 188 adiutant przyboczny cesarza. https://prussianmachine.com/prussia/lippe_b.htm (dostęp na: 29.10.2025)
[6] Gustav Emil Bernhard Bodo von Kessel (ur. 6.04.1846 w Poczdamie; zm. 28.05.1918 w Berlinei), oficer pruski, od 1883 adiutant przyboczny następcy tronu Fryderyka a po jego śmierci cesarza Wilhelma II. Hans Friedrich von Ehrenkrook, Friedrich Wilhelm Euler, Genealogisches Handbuch der Adeligen Häuser A (Uradel / vor 1400 nobilitiert), Band IV, Band 22 der Gesamtreihe, Hrsg. Deutsche Adelsverbände in Gemeinschaft mit dem Deutschen Adelsarchiv, C. A. Starke, Limburg an der Lahn 1960, s. 382–383.
[7] Friedrich Wilhelm Ludwig Georg Ernst Karl Scholl, od 1880 von Scholl (ur. 25.10.1846 w Darmstadt; zm. 2.10.1928 w Poczdamie), pruski generał Pułkownik a od czerwca 188 adiutant przyboczny cesarza Wilhelma II. Gothaisches Genealogisches Taschenbuch der Briefadeligen Häuser. 1910. Vierter Jahrgang, Justus Perthes, Gotha 1909, s. 704.
[8] Hans Dietrich Graf von Hülsen-Haeseler (ur. 13.02.1852 w Berlinie; zm. 14.11.1908 w Donaueschingen), pruski generał piechoty. W 1889 został mianowany adiutantem przybocznym cesarza Wilhelma II. Hans Friedrich von Ehrenkrook, Friedrich Wilhelm Euler, Jürgen von Flotow, Genealogisches Handbuch der Gräflichen Häuser, A (Uradel), Band III, Band 18 der Gesamtreihe GHdA, C. A. Starke, Glücksburg/Ostsee 1958, s. 212–213
[9] Gustav Carl Wilhelm Ludwig Freiherr von Seckendorff (ur. 24.02.1848 w Ebersdorf; zm. 4.07.1924 w Reichen) pruski generał piechoty a od 1890 adiutant przyboczny cesarza Wilhelma II. Gothaisches Genealogisches Taschenbuch der Freiherrlichen Häuser. Gerader Jahrgang: Deutscher Uradel. 1922. Zweiundsiebzigster Jahrgang, Justus Perthes, Gotha 1921, s. 790.
[10] Граф Александр Васильевич Голенищев-Кутузов Hrabia Aleksander Wasiljewicz Goleniszczew Kutuzow (ur. 19.03.1846; zm. 23.08.1897) rosyjski generał-major. W 1886 roku został mianowany w Berlinie na stanowisko przy cesarzu niemieckim. 30 sierpnia 1887 roku został awansowany na generała majora. Сборник биографии кавалергардов https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01003966998?page=276&rotate=0&theme=black (dostęp na: 1.11.2025).
[11] Bogdan Mucha, Hrabiowie von Matuschka z Pyszczyna, https://historia-swidnica.pl/hrabiowie-von-matuschka-z-pyszczyna/ (dostęp na: 30.10.2025); Bogdan Mucha, Hrabiowie von Matuschka-Spättgen – właściciele Pyszczyna w latach 1727-1945, https://www.izba.centrum.zarow.pl/artykuly/448-hrabiowie-von-matuschka-spaettgen-wlasciciele-pyszczyna-w-latach-1727-1945 (dostęp na: 30.10.2025).
[12] Eduard hrabia von Paar (ur. 5.12.1837 w Wiedniu; zm. 1.02.1919 tamże), austriacko-węgierski oficer i generał-adjutant cesarza Franciszka Józefa I. Pochodził z włoskiej rodziny, ukończył Terezjańską Akademię Wojskową. Początkowo służył w kawalerii a następnie został adiutantem cesarza. Peter Broucek: Paar, Eduard Gf. von. [w:] Österreichisches Biographisches Lexikon 1815–1950 (dalej: ÖBL). Band 7, Verlag der Österreichischen Akademie der Wissenschaften, Wien 1978, s. 275. https://www.biographien.ac.at/oebl_7/275.pdf (dostęp na: 15.05.2025).
[13] Philipp Weber, od 1853 rycerz von Ebenhof, od 1869 baron von Ebenhof (ur. 30.04.1818 w Cerhenitz; zm. 21.07.1900 w Linzu) urzędnik austriacki i bliski współpracownik cesarza Franciszka Józefa I. Constantin von Wurzbach: Weber von Ebenhof, Philipp Freiherr. [w:] Biographisches Lexikon des Kaiserthums Oesterreich. 53. Theil. Kaiserlich-königliche Hof- und Staatsdruckerei, Wien 1886, s. 214.
[14] Arthur Heinrich Bolfras von Ahnenburg, od 1904 baron von Bolfras (ur. 16.04.1838 w Sachsenhausen; zm. 19.12.1922 w Baden pod Wiedniem), długoletni szef kancelarii wojskowej cesarza Franciszka Józefa I oraz generał armii austro-węgierskiej. Uczęszczał do Terezjańskiej Akademii Wojskowej. Brał udział w wojnie z Piemontem (1858-1859). W roku 1889 został szefem kancelarii wojskowej cesarza. Bolfras Arthur Frh. Von, [w:] ÖBL, Band 1, Wien 1957, s. 99. https://www.biographien.ac.at/oebl_1/99.pdf (dostęp na: 15.05.2025).
[15] Joseph Kerzl, od 1914 Ritter von Kerzl (ur. 28.08.1841 w Veska pod Pardubicami; zm. 23.06.1919 w Haidbachgraben am Semmering w Dolnej Austrii), austriacki oficer i lekarz, wieloletni lekarz osobisty cesarza Franciszka Józefa I. https://www.vitalis-verlag.com/themen/medizingeschichte/kerzl-joseph-ritter-von/ (dostęp na: 29.10.2025.
[16] Friedrich Beck, od 1861 Ritter von Beck, od 1878 baron von Beck, od 1906 hrabia von Beck, od 1913 hrabia von Beck-Rzikowsky (ur. 21.03.1830 w Fryburgu Bryzgowijskim; zm. 9.02.1920 w Wiedniu), tajny radca, szef sztabu armii austro-węgierskiej w latach 1881-1906. Hellmuth Rößler, Beck-Rzikowsky, Friedrich Graf von, [w:], Neue Deutsche Biographie (NDB), s. 696.
[17] Claudius Alexander Klaudy (ur. 11.07.1833 w Großbistritz na Morawach; * 11. Juli 1833 Großbistritz, MährenValasska Bystfice; zm 8.02.1903 w swojej willi w Gorizzia we Włoszech). Studiował na politechnice a po jej ukończeniu wstąpił na służbę w cesarskich kolejach państwowych. Za swoje zasługi w rozwoju kolei został mianowany we wrześniu 1866 na Generalnego Komisarza Inspekcji I Klasy. 1 sierpnia 1876 roku został mianowany Dyrektorem Dworskich Podróży Kolejowych i był odpowiedzialny za organizowanie podróży kolejowych cesarza i cesarzowej. https://www.geschichtewiki.wien.gv.at/Claudius_Alexander_Klaudy (dostęp na: 31.10.2025). https://www.majestic-train.com/de/der-zug1/geschichte.html (dostęp na: 31.10.2025).
[18] György Berzeviczy von Berzevicze und Kakas-Lomnitz (ur. 1867; zm. 11.07.1925) https://www.geni.com (dostęp na: 29.10.2025).
[19] Ostatnim męskim potomkiem linii hrabiowskiej na zamku w Dobromierzu był Alexander von Seherr-Thoß (ur. 15.10.1818 w Dobromierzu; zm.12.08.1877) a jego żoną była baronowa Leopoldine z domu von Riese-Stallburg (ur. 7.01.1822; zm.30.07. 1895). Gothaisches genealogisches Taschenbuch der freiherrlichen Häuser auf das Jahr 1867, 17. Jahrgang, Gotha 29. Oktober 1866, s. 874. https://books.google.de (dostęp na: 16.05.2025). https://www.geni.com (dostep na: 16.05.2025). Po wygaśnięciu tej linii zamek i posiadłości przeszły w wyniku małżeństwa na ród von Webern. Gustaw Müller, Im Lande drei Burgen. Kurze illustrierte Geschichte von Bolkenhain und Hohenfriedeberg, sowie der Bolkoburg, Schweinhausburg u. Burg Nimmersatt. Bolkenhain 1925, s. 69.
2 LIKES
Skomentuj jako pierwszy!