Press "Enter" to skip to content

Archiwum z Walimia. Hanke na froncie

Wracamy do tematu archiwum rodziny Hanke z Walimia, które wyciągnięte na światło dzienne po kilkudziesięciu latach, odsłania powoli tajemnice z życia dawnych mieszkańców nie tylko Walimia, ale i pobliskiej Rzeczki.

Dzięki uprzejmości badaczki tajemnic Dolnego Śląska i pisarski – Joanny Lamparskiej, która jest w posiadaniu wspomnianego archiwum, w końcu mogliśmy je obejrzeć w całości i zabrać się za jego kompleksowe opracowanie.

Przypomnijmy, że archiwum ukryte było w starym budynku na terenie Walimia i należało do rodziny Hanke, prowadzącej przy dawnej Waldenburger Straße 38 gospodę z miejscami noclegowymi zum Deutschen Haus (Niemiecki Dom). Budynek gospody już nie istnieje, a na jej miejscu znajduje się obecnie myjnia samochodowa. Ocalał jedynie stojący obok dawny dom, w którym były pokoje do wynajęcia przy gospodzie.

O archiwum pisaliśmy już tutaj: Znalezisko w Walimiu. Szczegóły, Archiwum z Walimia. Nowe Informacje, Odkrycie z Walimia. Weryfikacje i Archiwum z Walimia. Prząść historię…

Zanim przejdziemy do omówienia kolejnych odkryć związanych z archiwum i przedstawienia tych rzeczy, które składają się na cały zbiór, warto napisać ogólnie o jego zawartości. Rzeczy, jakie znalazły się w archiwum można podzielić na kilka grup, które w kolejnych tygodniach będziemy starali się Państwu przedstawić w osobnych opracowaniach. Należą do nich:

 – zdjęcia i kartki pocztowe z lat tuż przed I wojną światową i z okresu jej trwania

 – zdjęcia związane z rodziną Niedenführ, właścicieli gospody w Rzeczce (czytaj tutaj: Niedenführowie z Rzeczki)

 – luźny zbiór kartek pocztowych z różnych miejsc, m.in. ukazujących pewne wydarzenie, jakie miało miejsce w Walimiu, na tyle ciekawym dla mieszkańców, że uwiecznionym na kartkach

 – kilka luźnych druków okolicznościowych i pokwitowanie bankowe

 – zbiór listów pisanych w przez kilka miesięcy 1944 r. z małej miejscowości, z okupowanej Polski (sic!)

 – mały notatnik będący być może pamiętnikiem lub dziennikiem (sic!)

Dwie ostatnie pozycje będziemy chcieli przetłumaczyć, co oczywiście wymaga czasu. O ile listy są pisane dość wyraźnym pismem i zachowały się w niezłym stanie, o tyle zapiski w notatniku wykonane były ołówkiem, dziś już nieco rozmazanym.

Foto 1

Dziś chcielibyśmy zaprezentować zdjęcia – wysyłane także w formie kartek pocztowych, a związane z osobą ostatniego właściciela gospody zum Deutschen Haus – Fritza Hanke. Jak już udało się wcześniej ustalić urodził się on 16 grudnia 1887 r. w Walimiu, jako syn oberżysty Adolfa Hanke. Fritz przejął gospodę na zasadzie dziedziczenia w 1933 r. Oprócz tego otrzymał w gotówce 18 tysięcy marek, kwotę sporą, bo zbliżoną do rocznych obrotów gospody, które wynosiły około 25 tysięcy marek. Z tych 18 tysięcy połowę ojciec Fritza zapisał w testamencie jego siostrze, którą Fritz miał obowiązek spłacić.

 – Gospoda, która w źródłach z 1935 r. opisana była jako istniejąca od wielu dziesiątek lat, cieszyła się w Walimiu dużą renomą i mając spory ruch. Odbywały się w niej bardzo często między innymi spotkania i posiedzenia różnego rodzaju związków i towarzystw z terenu Walimia. Posiadamy także informację, że w gospodzie zatrudnieni byli liczni pomocnicy. Ich zatrudnienie w większej liczbie to kolejny dowód na to, że Fritz Hanke świetnie sobie radził w prowadzeniu interesu. Zresztą w połowie lat 30. XX wieku gospoda była tak popularna, że Fritz planował przebudowę – w domyśle powiększenie głównej sali gospody. Czy przed wybuchem wojny zdołał zrealizować te zamierzenia – nie wiemy – ustalił świdnicki historyk Sobiesław Nowotny. Wiadomo, że Fritz Hanke miał żonę i dwoje dzieci (w 1935 r.). W Walimiu, posiadał bardzo dobrą opinię. Był pracowitą i szanowaną osobą, a w prowadzeniu gospody ogromne wsparcie znajdował w żonie. Hanke cieszył się również zaufaniem banków, mając u nich otwarty kredyt, a to z racji uporządkowanej sytuacji finansowej swojej firmy i braku zadłużenia. Warto dodać, że wartość parceli na której znajdowała się gospoda i dom z miejscami noclegowymi wynosiła ok. 25-30 tysięcy marek, a więc całkiem sporo.

Niewiele wiedzieliśmy o życiu Fritza Hanke przed okresem z lat 30. i 40. XX wieku. Przynajmniej częściowe wyjaśnienie przynoszą nam publikowane poniżej zdjęcia z lat 1910-1918.

Na pewno Fritz Hanke w 1910 r. służył w wojsku w garnizonie w Grodkowie (Grottkau) w województwie opolskim, w stacjonującym tam Pułku Artylerii Polowej Clausewitza (I Górnośląski) Nr 21 [Feld-Artillerie-Regiment von Clausewitz (1. Oberschlesisches) Nr. 21].

Świadczą o tym trzy zdjęcia z tego okresu, ze stemplami pocztowymi z tej miejscowości. Pierwsze (Foto 1) wysłał do narzeczonej – Gertrude Górski (Polki?!), mieszkającej w Strzałkowicach (Ober-, Nieder Schutzendorf), leżących obecnie w w gminie Ruja w powiecie legnickim. Na odwrocie zdjęcia zamieścił adnotacją: Jesteśmy trzema, wesołymi braćmi. Głowa do góry, pierś do przodu. Żaden człowiek nas teraz nie rozpozna, tak fajnie wyglądamy. Pozdrawiam Cię serdecznie. Twój Fritz.

Foto 2

Na kolejnym zdjęciu (Foto 2) widać Fritza siedzącego w atelier fotograficznym z kolegami, w galowym mundurze, a zdjęcie wykonano z okazji świąt Bożego Narodzenia lub Wielkanocy. I tu na odwrocie zachowała się notatka: Zdrowych i wesołych świąt dla Ciebie Gertrudo. Twój Fritz. Czyżby jednak Fritz coś na rozrabiał? W post scriptum czytamy bowiem: Czy się tak bardzo na mnie gniewasz, że w ogóle do mnie nie piszesz? Zagniewanie Gertrude chyba nie mogło być duże, bo ostatecznie została żoną Fritza. Na pewno przed 1916 r. przyjechała do niego na Górny Śląsk i wyszła za mąż. Zamieszkała w powiecie pszczyńskim (niestety nazwa miejscowości jest zamazana i nie do odczytania na kartce), gdzie Fritz pisał do niej kartki „z 1000 pocałunków” (patrz galeria).

Kolejne zdjęcie (Foto 3) z tego okresu lub z pierwszych miesięcy I wojny światowej (Fritz wydaje się nieco starszy) – niestety bez żadnej adnotacji na odwrocie udowadnia, że Fritz był rzeczywiście artylerzystą z 21. Pułku Artylerii Polowej z Grodkowa. Na jego naramiennikach widać dokładnie cyfrę 21 oznaczającą numer pułku, podobnie zresztą jak i na hełmie, który oddał na chwile stojącemu obok marynarzowi, a sam założył jego czapkę. W sumie widać ze zdjęcia, że panowie byli w świetnych humorach.

Foto 3

Kolejne zdjęcia, które prezentujemy w galerii poniżej pochodzą już z okresu I wojny światowej. Nie wszystkie miejsca pokazane na zdjęciach zidentyfikowaliśmy (tu liczy na pomoc Czytelników ŚPH). Na części z nich nie ma żadnych podpisów pozwalających na identyfikację, charakterystyczne jest jednak, że oprócz zdjęć ze scenkami rodzajowymi pokazującymi żołnierskie życie na froncie, kilka zdjęć pokazuje zniszczenia dokonane przez niemiecką artylerię, a lakoniczne adnotacje na odwrocie zdjęć Fritza Hankego pokazują, że był chyba na pewien sposób dumny, ze skuteczności niemieckiej artylerii.

Foto 4

Tylko na jednej kartce pocztowej (Foto 4), pisanej do ojca Adolfa Hanke, odnajdujemy dłuższą korespondencję następującej treści: Francja 16.9.1914 r. Drodzy Rodzice i Przyjaciele. Jeszcze do teraz jestem dzięki Bogu zdrowy. Tutaj nadal dzieje się bardzo źle. Jeszcze jakby przed zimą wojna miała zostać przerwana. Proszę wyślij mi parę wełnianych, grubych skarpet i jeszcze częściej piszcie do mnie. Jak wygląda sytuacja w Rosji? Co nowego dzieje się w  domu? Francuz to jest bardzo podstępny człowiek. Proszę spełnij moje życzenia. Miejmy nadzieję, że się szybko zobaczymy. W takim razie do widzenia. Pozdrawiam, Wasz syn – Fritz.

Kartka ta przedstawia miejscowość Stenay we Francji (region Grand Est, departament Moza). Trudno dokładnie prześledzić szlak bojowy, jaki ze swoim pułkiem przeszedł w latach 1914-1918 Fritz Hanke, w jakich bitwach uczestniczył. Czy walczył tylko na froncie zachodnim we Francji? Pułk Artylerii Polowej Clausewitza (I Górnośląski) Nr 21 wchodził wówczas w skład 12. Dywizji Piechoty (12. Infanterie-Division, której szlak bojowy zamieszczamy pod galerią ze zdjęciami. A walczyła ona także na froncie wschodnim i we Włoszech. Warto dodać jako ciekawostkę, że na jednym ze zdjęć widać u Fritza Hanke przypiętą do munduru wstążkę świadczącą o tym, że został odznaczony Krzyżem Żelaznym.

Andrzej Dobkiewicz&Sobiesław Nowotny

Fundacja IDEA

Szlak bojowy 12. Dywizji Piechoty w skład której wchodził 21. Pułk Artylerii Polowej Clausewitza, w którym służył Fritz Hanke w latach 1914-1918

·  22.8.1914: Rossignol-Tintigny

·  23.8.1914: Les Bulles-Frenois

·  24-29.8.1914: Bitwa nad Mozą

·  25-26.8.1914: Walki wokół Chiers

·  27.8.1914: Inor-Martincourt

·  30-31.8.1914: Przegrupowanie nad Marnę

·  30-31.8.1914: Sommauthe-Vaux-en-Dieulet

·  31.8.-14.9.1914: Pozycja walcząca pod Verdun

·  2-3.9.1914: Bitwa pod Varennes-Montfaucon

·  4-5.9.1914: Przegrupowanie zachód od Verdun i przez Argonne

·  6-12.9.1914: Bitwa pod Vaubecourt-Fleury

·  12.9-19.12.1914: Walki w Szampanii

·  13.9.1914: St. Menehould

·  22-24.9.1914: Walki w Bois de Cheppy i Malancourt

·  27-29.10.1914: Walka o Vauquois

·  20-30.12.1914: Bitwa pod Souain, Perthes-lès-Hurlus i Beauséjour (pierwsza bitwa pod Perthes)

·  31.12.14-7.1.1915: Walka pozycyjna w Szampanii

·  8-13.1.1915: Bitwa pod Perthes-lès-Hurlus i Beauséjour (2. bitwa pod Perthes)

·  14-31.1.1915: Walka w Szampanii

·  1-5.2.1915: Bitwa pod Perthes-lès-Hurlus i Massiges (3. bitwa pod Perthes)

·  6-15.2.1915: Walka na pozycje w Szampanii

·  16-19.2.1915: Bitwa pod Perthes-lès-Hurlus i Beauséjour (4. bitwa pod Perthes)

·  21.2.-20.3.1915: Zimowa bitwa w Szampanii

·  21.3.-18.6.1915: Walka pozycyjna w Szampanii

·  21.6–23.7.1915: Bitwa pod La Bassée i Arras

·  24.7-24.9.1915: Walka o pozycje we Flandrii i Artois

·  25.9.-5.10.1915: Jesienna bitwa pod La Bassée i Arras

·  7.10.15-22.5.1916: Pozycja walcząca w Artois na zachód od Bapaume

·  23.5-23.6.1916: Bitwa nad Sommą

·  19.8-26.9.1916: Walka o pozycje we Flandrii i Artois

·  27.9-21.11.1916: Bitwa nad Sommą

·  25.11.-29.12.1916: Walka na pozycje w Szampanii

·  29.12.16-5.1.1917: Rezerwa OHL i transport na Wschód

·  5.1.-24.5.1917: Walka na pozycji przed Dünaburgiem

·  24.-31.5.1917: Rezerwa OHL i transport na Zachód

·  31.5.-6.6.1917: Rezerwa OHL w dywizji armii „A”

·  9.6.-21.8.1917: Bitwa Flandrii

·  22.8-24.9.1917: Walka o pozycję w Górnej Alzacji

·  25.9–15.10.1917: Marsz na front pod Isonzo

·  3-23.10.1917: Walka na pozycji na Isonzo

·  24-27.10.1917: Przejście przez Alpy Julijskie

·  24.10.1917: Podbój Selisce, Volarje, Karfreit, Robic – walka na przełęczy Luico

·  25.10.1917: Szturm na Kuk i podbój przełęczy Luico

·  25.10.1917: Usunięcie Stol

·  27.10.1917: Zdobycie Cividale

·  28.10.-3.11.1917: Bitwa o Udine

·  30.10.-1.11.1917: Podbój Monte Ragogna

·  30.10.1917: Podbój San Daniele

·  6-7.11.1917: Walki nad przeprawami Livenza

·  11.11.1917: Przejęcie przyczółka Vidora

·  12.11.-10.12.1917: Walka na pozycji na dolnej Piave

·  17.12.17-9.1.1918: Walka na pozycji w Lotaryngii (front zachodni)

·  10.1.-26.2.1918: Walka w Lotaryngii i Wogezach

·  26.2.-15.3.1918: Rezerwa OHL w Niederbronn

·  21-23 marca 1918: Bitwa pod Monchy-Cambrai

·  28.3.1918: Atak na Scarpe

·  7-10.4.1918: Walki między Arras i Albert

·  9-18.4.1918: Bitwa pod Armentières

·  20-30.4.1918: Walka pozycyjna we Flandrii i Artois

·  1-8.5.1918: Walka pozycyjna we francuskiej Flandrii i Artois

·  3.6.-15.7.1918: Walka we francuskiej Flandrii i Artois

·  16.7.-28.8.1918: Wojna na pozycji we Flandrii

·  28.-30.8.1918: Walki przed frontem Ypres-La Bassée

·  31.8.-2.9.1918: Bitwa pod Monchy-Bapaume

·  2.9.1918: Walki pod Dury i Villers lez Cagnicourt

·  3.-26.9.1918: Walki przed linią Zygfryda w 1918 roku

·  27.9-7.10.1918: Bitwa obronna między Cambrai i St. Quentin

·  10-14.10.1918: Walki pod Armentières-Lens

·  15-19.10.1918: Walki między Kanałem Deule a Scheldt

·  20.10.-1.11.1918: Walki przed i na pozycji Hermanna

·  26.10.-4.11.1918: Bitwa pod Valenciennes

·  5.-11.11.1918: Wycofanie z bitwy z pozycji Antwerp-Maas

·  12.11.1918: Ewakuacja okupowanego obszaru i odwrót do Niemiec

7 LIKES

Skomentuj jako pierwszy!

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Mission News Theme by Compete Themes.