W lesie, po prawej stronie asfaltowej drogi prowadzącej ze Świdnicy do Modliszowa, znajduje się niewysoki kamienny słupek w formie walca.
Jest to pruski kamień milowy z połowy XIX wieku. Zaznaczono go na niemieckich mapach topograficznych. Pierwotnie stał po drugiej stronie drogi, dokładnie naprzeciwko pomnika w formie steli, upamiętniającego modernizację przebiegającej obok drogi. W 1840 roku udzielono zezwolenia na rejestrację towarzystwa akcyjnego mającego zająć się jej modernizacją, a w zasadzie w dużej mierze budową nowej drogi. Prace te zakończono w 1843 roku [1]. Pierwotna droga ze Świdnicy w kierunku Modliszowa miała inny przebieg, jest on widoczny na mapie z drugiej połowy XVIII wieku. Na ścianie pomnika znajduje się data „1840” rok. W Słowniku Geografii Turystycznej Sudetów, tom 10, Góry Wałbrzyskie, Pogórze Wałbrzyskie Pogórze Bolkowskie, pod redakcją Marka Staffy, zamieszczono zdjęcie pomnika z podpisem: „Modliszów. Kamień milowy”. Jest on błędny. W Internecie można też odnaleźć mylną informację, że pomnik upamiętnia bitwę pod Burkatowem i Lutomią stoczoną podczas wojny siedmioletniej 21 lipca 1762 roku pomiędzy wojskami pruskimi i austriackimi.
Wzgórze po północno-zachodniej stronie drogi było nazywane Merkelshöhe[2]. Nazwa ta upamiętniała Friedricha Theodora von Merckela – Nadprezydenta Prowincji Śląskiej (niem. Oberpräsident der Provinz Schlesien) w latach 1816-1820 oraz 1825-1845. Był on uważany za „Ojca śląskich dróg”, gdyż za jego urzędowania znacznie rozbudowano sieć utwardzonych dróg w tej prowincji.
W 1810 roku w Prusach wprowadzono ujednolicony system pomiaru dróg bitych (szos). Głównym punktem odniesienia dla całego państwa był budynek Poczty Głównej w Berlinie. To stamtąd wyliczano przebieg traktów pocztowych, co znakowano ustawianymi przy drogach kamieniami milowymi (niem. Meilensteine), nie miały one ujednoliconego kształtu. Na głównych drogach, co jedną milę, stawiano kamienie milowe, a co ćwierć mili mniejsze słupki.
W 1816 roku król Prus Fryderyk Wilhelm III znormalizował milę pruską, która odtąd miała 24.000 stóp pruskich (stopa pruska/reńska = ok. 31,39 cm). Według Juliusza Kolberga (żył w latach 1776-1831) pruska mila drogowa wynosiła 7.532,485 m[3]. W innych państwach niemieckich obowiązywały inne miary długości, np. mila badeńska, saksońska, bawarska. Warto nadmienić, że system ten obowiązywał do momentu wprowadzenia w 1872 roku w nowo powstałym Cesarstwie Niemieckim metrycznego systemu miar. Wówczas wcześniejsze pomiary oparte na milach zostały zastąpione kilometrami, a punkty pomiarowe często przenoszono na dworce kolejowe, które stały się nowymi centrami komunikacyjnymi.
W XVIII i XIX wieku w pruskich miastach prowincjonalnych punktem odniesienia był zazwyczaj rynek (ratusz) lub lokalny budynek poczty. Opisywany kamień milowy wyznaczał w Świdnicy odległość od poczty, która w połowie XIX wieku znajdowała się w już dziś nieistniejącym budynku resursy (klubu towarzyskiego) Stadt Berlin, stojącym na rogu ulic Grodzkiej i Zamkowej [4]. Poczta działała tam do 1876 roku [5]. W przypadku interesującego nas kamienia milowego znajdującego się przy drodze do Modliszowa do budynku wspomnianej poczty, według pomiaru autora, wynosiła 7.527 m[6], co jest bardzo zbliżoną wartością do długości mili pruskiej – 7.532,485 m.
Warto wspomnieć, że od 2002 roku pruskie kamienie milowe na trasie od miasta Bingen do Koblencji są częścią Górnej Doliny Środkowego Renu wpisanej na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Na tym obszarze znajdują się średniowieczne zamki, miasteczka i winnice tworzące krajobraz kulturowy o dużym znaczeniu historycznym.
W przeszłości na Śląsku używano do pomiarów odległości mili śląskiej. Zazwyczaj odpowiadała ona odległości około 6,47 km. W średniowieczu oraz do przełomu XVIII i XIX w. odległość w milach mierzono od bram miejskich.
Wiesław Rośkowicz
[1] Tomasz Grudziński, Między twierdzą a miastem wolnym. Miasto i mieszkańcy Świdnicy w latach 1815-1870, Wrocław 2023 r., wyd. 2, s. 171.
[2] Na mapie z 2 poł. XVIII w. wzgórze te nosiło nazwę Gütelberg.
[3] Juliusz Kolberg, Porównanie miar i wag teraźniéjszych i dawniéjszych w Królestwie Polskiém używanych z zagranicznemi, Warszawa 1838 r., s. 31.
[4] Tomasz Grudziński, Między twierdzą a miastem wolnym. Miasto i mieszkańcy Świdnicy w latach 1815-1870, Wrocław 2023 r., s. 551.
[5] Heinrich Schubert, Bilder aus der Geschichte der Stadt Schweidnitz, Schweidnitz 1912, s. 425.
[6] Do obliczenia odległości wykorzystano aplikację mapy.cz. Trasa pomiaru: ul. Zamkowa, ul. Grodzka, Rynek, ul. Łukowa, pl. Grunwaldzki, ul. Wałbrzyska, droga w kierunku Modliszowa.
4 LIKES
Skomentuj jako pierwszy!